|
|
|
 |
|
|
|
İşlevsel Yetişkin Okur Yazarlığı Programı (İYOP)
Türkiye'de 7 milyonu aşkın yetişkin, okuma yazma bilmiyor.
Çoğunluğu kadın, yedi milyonu aşkın okumaz yazmaz, bu eksiklik yüzünden, gündelik yaşamın en kolay işlerini bile gerçekleştirmekte büyük güçlük çekiyorlar. Aynı zamanda, çocuklarının gelişim ve eğitim ihtiyaçlarını da gereken düzeyde karşılayamıyorlar. Mevcut klasik okuma-yazma kurslarının ise, ihtiyaç sahiplerine yeterince ulaşamaması ve kazanılan becerilerin günlük yaşama dönük olmaması gibi sorunları olduğu biliniyor.
İşlevsel Yetişkin Okuryazarlığı Programı-İYOP nedir?
Yetişkin okumaz yazmazlara yönelik bilimsel çalışma yapan ilk sivil toplum kuruluşu olan AÇEV tarafından geliştirilen İYOP, Milli Eğitim Bakanlığı'nın 1. kademe okuma-yazma kurslarına denk, bilimsel temelli bir okuma-yazma programıdır.
İYOP nasıl geliştirildi?
AÇEP’in saha uygulamalarında, bu programa en çok ihtiyaç duyan annelerin okuma-yazma bilmedikleri gözlemlenmiştir. Aynı dönemde, MEB Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü AÇEV’den alternatif bir okuma-yazma programı geliştirmesini talep etmiştir. Bu ihtiyaç ve talepler üzerine; 1994-1995 yıllarında Prof. Aydın Durgunoğlu, Doç. Banu Öney ve AÇEV uzmanları tarafından, Türkçe’nin fonolojik özelliklerine ve yetişkinlerin ihtiyaçlarına uygun olarak İYOP geliştirilmiştir.
İYOP niçin önemli?
Kadın okur-yazarlığı konusunda OECD ülkeleri arasında son sırada yer alan Türkiye, benzer sosyo-ekonomik gelişmişlik göstergelerine sahip bir çok ülkenin de gerisindedir. Türkiye’de yaklaşık 7 milyon insanın okuma-yazma bilmemesi, onları toplumun dışına itmekte, kendi kişisel gelişimleri kadar toplumsal gelişimi de olumsuz yönde etkilemektedir. Hızlı ve etkili okuma-yazma becerileri kazandırarak, katılımcıların çok yönlü gelişimlerini destekleyen ve dolayısıyla toplumsal gelişime katkıda bulunan İYOP gibi programların artması, ülkemiz için büyük önem taşımaktadır.
İYOP kimleri eğitmeyi hedefliyor?
Türkçe okuma-yazma bilmeyen 15 yaş üstündeki tüm yetişkinler, İYOP’un
hedef kitlesini oluşturmaktadır. 2003 yılında % 98’i kadın olan yaklaşık
35.000 kişi, bu programı tamamlayarak okuryazarlık belgesi almıştır.
İYOP nasıl uygulanıyor?
İYOP uygulamaları, 1995 yılında Milli Eğitim Bakanlığı ile yapılan
bir protokol çerçevesinde başlamıştır. Halk Eğitimi Merkezleri ile
işbirliği içinde, bu merkezlerde, ilköğretim okullarında ya da eğitime
uygun diğer yerlerde açılan İYOP kursları, MEB 1. kademe okuma-yazma
kurs süresi olan 120 saat esas alınarak, haftada 3 gün (9 saat) ve
yaklaşık 4 ay sürmekedir. İYOP halen, İstanbul, Ankara, Adana, Diyarbakır,
Gaziantep, İzmir, Şanlıurfa, Van ve Mardin illerinde uygulanmaktadır.
Ankara, Adana, İzmir ve Gaziantep’te başlatılan uygulamalar da yaygınlaşarak
devam etmektedir.
İYOP kurslarını gönüllü öğreticiler vermektedir. AÇEV, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından verilen Gönüllü Öğretici Yetiştirme Hakkı çerçevesinde belirli aralıklarla, en az lise mezunu 21 yaşını bitirmiş gönüllü kişilere yönelik, 65 saatlik bir çalışma programını kapsayan eğitim seminerleri düzenlemektedir. Bu çerçevede 2003 yılı itibari ile 1.470 gönüllüye eğitim verilmiştir.
İYOP’un daha geniş kitlelere ulaşabilmesi hedefi çerçevesinde Vakfımız, Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği, Rotary Kulüpleri, Lions Kulüpleri, Sani Konukoğlu Vakfı ve Adana Güçbirliği Vakfı ile işbirliği yapmaktadır.
İYOP’un içeriği nedir?
İYOP’ta Türkçe’de ses-harf ilişkisinin düzenliliğinden yola çıkılarak, dilimizin yazı sistemine uygun olan fonolojik yöntemle ses çalışmalarına ağırlık verilmektedir. Program; okuduğunu anlama, yorumlama, eleştirel düşünebilme becerilerini geliştirmeyi hedeflemektedir. İYOP, kent yaşamında karşılaşılan ve okuma-yazma becerisinin kullanımını gerektiren; elektrik faturasını okuma, alışveriş listesi yapma, başvuru formu doldurma gibi günlük hayatın içindeki pek çok örneği de içermektedir. Tüm bunların sonucunda İYOP, kişinin okuma-yazmayı, günlük hayatını kolaylaştıracak ve kişisel gelişimine katkıda bulunacak doğrultuda kullanmasını sağlamaktadır.
İYOP’tan sonra?
İYOP kurslarında kazanılan becerileri pekiştirmek ve bu becerilerin günlük hayatta işlevsel kullanım alanlarını artırmak için, 1998 yılında, 80 saatlik ek bir program olan İYOP 2 Programı hazırlanmış ve bu yeni programın kursları açılmaya başlamıştır.
İYOP’a nasıl başvurulur?
Tamamen ücretsiz olan İYOP kurslarına okuma-yazma bilmeyen 15 yaşın üzerindeki herkes katılabilir. Bilgi almak veya katılmak için AÇEV ile irtibat kurmanız gerekmektedir.
İYOP’un Değerlendirme Sonuçları:
Prof. Aydın Durgunoğlu ve Doç. Banu Öney tarafından İYOP'un işlevsel özellikleri ile klasik okuma-yazma kurslarının özelliklerinin karşılaştırmalı olarak değerlendirme araştırması sonucunda "klasik" ve "işlevsel" programlar arasında okumanın temelini oluşturan becerilerde ciddi farklar bulunmuştur. Kursların başı ve sonu arasındaki performans farkına bakıldığında, işlevsel grubun, kelime tanıma, yazma ve harf tanıma konularında daha başarılı olduğu görülmüştür. İşlevsel grup okuduğunu anlama becerisinde ve ana fikri bulma testinde de daha yüksek performans göstermiştir.
Bu farklar işlevsel programda ses birimlerini ayırt etmeye; dinleme, metne bağlı düşünme, okuma anlama becerilerine yönelik alıştırmaların yapılmasından kaynaklanmaktadır.
Spencer Vakfı’nın desteği ile yapılan bir diğer araştırmada ise okuma-yazma kursuna katılmış olan kadınların zihinsel/bilişsel gelişimi sosyal ve kültürel bağlamda incelenmiştir. Araştırma, İYOP katılımcılarının kişisel gelişimleri, bilişsel becerilerdeki gelişimleri ve sosyal etkileşimdeki gelişimleri konularında olumlu değişimlerin olduğu yönünde sonuçlar ortaya koymuştur. Yapılan mülakatlarla, katılımcıların yaşamlarının gerek ekonomik, gerekse kültürel baskılarla ne kadar kısıtlanmış olduğu da gözler önüne serilmiştir. Bu bağlamda okuma-yazma becerisini kazanmış olmak, başkalarına bağımlı olmak durumunu kısmen ortadan kaldırmıştır. Bu durumun kendisi ve kendilerine olan güvenlerinde yarattığı olumlu etkileri de onlar için özgürleşme sürecinde ilk bir kaç basamağı oluşturmuştur. |
|
